Najczęściej spotykaną w Polsce jaszczurką wyglądającą jak wąż jest padalec zwyczajny. Nie ma nóg, ale nie jest wężem – to beznoga jaszczurka, całkowicie niegroźna dla człowieka i objęta ochroną.
Padalec – jaszczurka bez nóg
Padalec zwyczajny (Anguis fragilis) ma wydłużone, lśniące ciało pokryte łuskami, dlatego z daleka łatwo pomylić go z wężem. Występuje w całej Polsce, między innymi w wilgotnych lasach, na skrajach zarośli i w ogrodach. Porusza się wolniej niż większość węży, a jego ciało zwykle ma brązową, szarobrązową lub miedzianą barwę.
Brak kończyn nie przesądza o przynależności do węży. U padalca zachowały się cechy typowe dla jaszczurek, które można zauważyć podczas spokojnej obserwacji zwierzęcia. Nie należy go łapać ani niepokoić, ponieważ w razie zagrożenia może odrzucić ogon.
Jak odróżnić padalca od węża?
Najłatwiej zwrócić uwagę na budowę głowy, oczy i sposób poruszania się. Cechy zdradzające, że obserwowane zwierzę jest jaszczurką, to:
- Ruchome powieki – padalec może zamykać oczy, podczas gdy węże mają oczy osłonięte przezroczystymi łuskami.
- Odrzucany ogon – podobnie jak inne jaszczurki padalec może odłamać jego fragment, aby odwrócić uwagę napastnika.
- Brak wyraźnej szyi – głowa padalca płynnie przechodzi w tułów i nie odcina się od niego tak wyraźnie jak u wielu węży.
- Powolny, nieco sztywny ruch – padalec zwykle pełznie mniej sprawnie i wolniej niż żmija.
W naturze padalec bywa mylony przede wszystkim ze żmiją zygzakowatą. Ta różnica ma znaczenie, ale każde spotkane zwierzę najlepiej obserwować z dystansu, bez prób dotykania.
| Cecha | Padalec | Żmija zygzakowata |
|---|---|---|
| Powieki | Ma ruchome powieki | Nie ma ruchomych powiek |
| Źrenice | Zwykle okrągłe | Pionowe |
| Kształt głowy | Mała, słabo odgraniczona od tułowia | Wyraźniej odcina się od szyi, często ma trójkątny zarys |
| Ogon | Może zostać odrzucony | Nie odrzuca ogona jak jaszczurka |
Gdzie żyje i czym odżywia się padalec?
Padalec prowadzi skryty tryb życia. Najczęściej przebywa w wilgotnych, zacienionych miejscach, pod liśćmi, kamieniami, korzeniami lub w gęstej roślinności. Żywi się głównie ślimakami, dżdżownicami i innymi bezkręgowcami, dlatego może być pożytecznym mieszkańcem ogrodu.
W Polsce oprócz padalca zwyczajnego rozpoznano także obecność padalca kolchidzkiego (Anguis colchica). W niektórych regionach, między innymi na Górnym Śląsku i w okolicach Warszawy, stwierdzano obszary współwystępowania tych form oraz ich mieszańce. Dla obserwatora terenowego najważniejsza pozostaje jednak ogólna zasada: beznogie, łagodne zwierzę przypominające węża może być padalcem.
Ochrona padalca w Polsce
Padalec nie stanowi zagrożenia dla człowieka. Należy do rodzimych gadów objętych w Polsce ochroną, podobnie jak pozostałe rodzime gatunki tej grupy. Nie wolno go zabijać, chwytać ani przenosić bez uzasadnionej potrzeby. Po zauważeniu gada najlepiej zachować odległość i pozwolić mu spokojnie schować się w roślinności.
Hasło „jaszczurki wyglądające jak węże” ma więc odpowiedź „padalce”, a w liczbie pojedynczej chodzi o padalca. To jaszczurki bez nóg, niegroźne i ważne dla przyrodniczej równowagi ogrodu lub lasu.
