Kameleon jemeński – samiec czy samica? Jak rozpoznać płeć?

Samca kameleona jemeńskiego najłatwiej rozpoznać po ostrogach na tylnych łapach, widocznych już tuż po wykluciu. U dorosłych osobników pomagają także pogrubiona nasada ogona, większy rozmiar i wyższy kask. Samice nie mają ostróg, są zwykle mniejsze, a ich nasada ogona pozostaje węższa.

Kameleon jemeński – samiec czy samica?

Kameleon jemeński (Chamaeleo calyptratus) wykazuje wyraźny dymorfizm płciowy, czyli różnice w budowie samca i samicy. Dzięki temu płeć można określić bardzo wcześnie, nawet u świeżo wyklutych młodych. Wymaga to jednak dokładnego obejrzenia tylnych łap, ponieważ ostroga u małego osobnika może być niewielka.

Najbardziej wiarygodne są cechy anatomiczne. Kolor ciała może być pomocną wskazówką, ale zmienia się pod wpływem stresu, nastroju, godów czy ciąży i nie powinien być jedynym kryterium.

Najważniejsze różnice między samcem a samicą

Rozmiar i wysokość kasku mogą zależeć od podgatunku, genów oraz warunków rozwoju, dlatego nie mają takiej wartości diagnostycznej jak ostrogi. Najpewniejszym znakiem u młodego kameleona pozostaje obecność wyrostka na tylnej łapie.

Na jakie szczegóły anatomiczne patrzeć?

Ostrogi na tylnych łapach

Ostroga to mały, stożkowaty wyrostek znajdujący się na tylnej łapie, w okolicy pięty. Występuje u samców i jest obecna już po wykluciu. To najważniejsza cecha przy rozpoznawaniu płci młodego kameleona jemeńskiego.

Przy oglądaniu osobnika trzeba sprawdzić obie tylne łapy. Ostroga może być drobna i słabo widoczna, szczególnie u bardzo małego młodego. Nie należy na siłę odginać kończyn ani długo unieruchamiać zwierzęcia. Jeśli szczegół jest trudny do oceny, pomocne będzie wyraźne zdjęcie tylnej łapy wykonane z boku.

U samca zwróć uwagę na następujące cechy:

• Ostroga – mały wyrostek na pięcie tylnej łapy, obecny od wyklucia.
• Pogrubiona nasada ogona – widoczna wyraźniej po osiągnięciu większych rozmiarów.
• Wyższy kask – zwykle bardziej rozbudowany niż u samicy.

Nasada ogona i hemipenis

U dorosłego samca nasada ogona jest szersza niż u samicy. Wynika to z obecności hemipenisów, czyli parzystych męskich narządów rozrodczych umieszczonych u nasady ogona. Z zewnątrz nie widać samego narządu, ale jego obecność powoduje charakterystyczne pogrubienie tego obszaru.

Samica ma w tym miejscu bardziej smukłe, płynnie zwężające się przejście między tułowiem a ogonem. Ta różnica staje się wyraźniejsza wraz z wiekiem, dlatego u bardzo młodych osobników nie zastępuje oceny ostróg.

Wielkość i kask

Samce są zazwyczaj większe i mają masywniejszy kask, nazywany też hełmem. U samic kask jest najczęściej niższy, choć nadal może być dobrze zaznaczony. Sam rozmiar głowy nie daje pewnego rozstrzygnięcia, ponieważ wpływają na niego podgatunek i indywidualne tempo wzrostu.

Różnice w kasku są widoczne także między podgatunkami. U Chamaeleo calyptratus calyptratus kask może być znacznie wyższy niż u Chamaeleo calyptratus calcarifer. Z tego powodu wysokość hełmu warto traktować jako cechę pomocniczą, a nie samodzielny test płci.

Czy ubarwienie wskazuje na płeć?

Samce często są bardziej kontrastowe i intensywniej ubarwione. Mogą pojawiać się u nich odcienie zieleni, błękitu, żółci i brązu. Samice zwykle mają bardziej przygaszone barwy, czasem z rudo-białymi lub żółtymi plamkami. To jednak tendencja, a nie stała reguła.

Kolor zmienia się wraz ze stanem emocjonalnym zwierzęcia. Samiec może intensywnie się wybarwić podczas prezentacji godowej albo w obecności rywala. Samica może zmienić barwę w czasie stresu, ciąży lub gotowości do rozrodu. Przygaszenie, ściemnienie czy pojawienie się kontrastowych plam nie określa więc samo w sobie płci.

Ubarwienie jest informacją o stanie i reakcji kameleona, ale nie zastępuje oceny budowy ciała.

Jeśli trzeba rozstrzygnąć, czy kameleon jemeński to samiec czy samica, najpierw sprawdź ostrogę na tylnej łapie. U dorosłego osobnika porównaj także nasadę ogona, wielkość i kask. Gdy ostroga jest obecna, wskazuje na samca, natomiast brak ostróg połączony z węższą nasadą ogona przemawia za samicą.